تبلیغات
پاسخگویی به شبهات دینی روز - سرّ تأکید بر «استغفار» در ماه مبارک رمضان
 
پاسخگویی به شبهات دینی روز
درباره وبلاگ


اللّهُمَّ کُنْ لِوَلِیِّکَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُکَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی کُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْکِنَهُ أَرْضَک َطَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً .
به امید آن روز ان شاء الله
شماره تماس با ما:09191718677
شماره تلفن تماس:09333861806

مدیر وبلاگ : سید محمد ظاهر محمدی
نظرسنجی
به دنبال چه مسایلی از دین هستید؟







متن جلسه نوزدهم اخلاق آیت الله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی در شب های ماه مبارک رمضان
رمضان المبارک 1431 / 8-6-1389 / جلسه (19)

اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم؛  بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبّ‏ِ الْعَالَمِین وَ صَلَّی اللهُ عَلی مُحَمَّدٍ وَ آلِهِ الطَّیِّبینَ الطَّاهِرِینَ وَ لَعنَةُ اللهِ عَلی اَعدائِهِم اَجمَعین.  «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَی مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ اسْمَعْ نِدَائِی إِذَا نَادَیْتُكَ وَ اسْمَعْ دُعَائِی إِذَا دَعَوْتُكَ وَ أَقْبِلْ عَلَیَّ إِذَا نَاجَیْتُكَ فَقَدْ هَرَبْتُ إِلَیْكَ وَ وَقَفْتُ بَیْنَ یَدَیْكَ»

مروری بر مباحث گذشته

گفتیم ماه مبارک رمضان، ماه بازگو کردن کلام ربّ یعنی تلاوت قرآن و ماه سخن گفتن عبد با ربّ یعنی دعا است. دعا هم مأثور و غیرمأثور دارد و هر كدام دارای شرایط و آدابی است که ما اینها را در جلسات گذشته بحث کرده‌‌ایم. بحث ما به اینجا رسید که عواملی هستند که در به اجابت رسیدن دعا مؤثرند. گاهی اعمال، گاهی زمان و گاهی حالات این تأثیر را بر دعا دارند. جلسه گذشته به حالات موثّر بر دعا اشاره کردیم و در باب زمان‌‌ها نیز طیّ چند جلسه گذشته بحث و بررسی داشتیم كه به طور اختصار مباحث ساعاتِ خاص شبانه‌‌روز، روز خاصِّ هفته و بالاخره ماه‌‌ خاصّ را بیان كردیم و به اینجا رسیدیم كه در بین ماه‌‌های سال، ماه مبارک رمضان در باب اجابت دعا خصوصیّت دارد. در این جلسه من راجع به خصوصیت ماه مبارک رمضان نسبت به اجابت دعا مطالبی را عرض کنم که این ماه همه‌‌اش چنین اثری را دارد؛ گرچه شب‌‌های قدر، اثر خاصّ خودش را دارد و در این ماه دارای ویژگی خاصّی است.


ماه مبارك رمضان در جنبه‌‌های گوناگون تاثیر دارد؛ امّا چون بحث ما در ارتباط با اثرگذاری این زمان بر دعا است، راجع به این بُعد از آن صحبت می‌‌كنیم. ما در روایاتمان می‌‌بینیم كه این مطلب آمده است و من هم قبلاً به آنها اشاره کرده‌‌ام. ولی مطلبی را كه در این جلسه می‌‌خواهم عرض کنم، این است كه ما در این باب، دو دسته روایت داریم كه آنها را مطرح خواهم كرد.

خطبه نبوی درباره ماهِ اجابت دعا

در روایتی از علی (علیه‌‌السلام) آمده است كه: «لَمَّا حَضَرَ شَهْرُ رَمَضَانَ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلّی اللهُ عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ ثُمَّ قَالَ»؛ می‌‌فرماید وقتی ماه رمضان وارد شد، پیغمبر اکرم(صلّی‌‌الله‌‌علیه‌‌وآله‌‌وسلّم) ایستاد و خطبه خواند. «فَحَمِدَ اللَّهَ وَ أَثْنَى عَلَیْهِ»؛ اوّل حمد و ثنای الهی را به جا آورد و بعد فرمود: «أَیُّهَا النَّاسُ كَفَا‌‌كُمُ اللَّهُ عَدُوَّكُمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ»؛ ای مردم، خداوند شرّ دشمنان شما را از جنّ و انس برگرداند؛ «وَ قَالَ اُدْعُونِی أَسْتَجِبْ لَكُمْ»؛ این آیه شریفه در سوره غافر است. حضرت گفتند که خداوند فرموده است: «ادْعُونی‌‌ أَسْتَجِبْ لَكُمْ»؛ بعد حضرت فرمود: «وَ وَعَدَكُمُ الْإِجَابَةَ».  خداوند به شما وعده اجابت داده است.

از این روایت که در آن پیغمبر اکرم(صلّی‌‌الله‌‌علیه‌‌وآله‌‌وسلّم) این آیه را استخدام می‌‌کند، معلوم می‌‌شود که «ادْعُونی‌‌ أَسْتَجِبْ لَكُم»  یک کُبرایِ کلّی است. خدا خطاب به بندگانش می‌‌گوید از من درخواست کنید و این را هم بدانید که من جوابگوی درخواست‌‌های شما هستم. این یك مطلب کلّی است كه در آن هیچ قید زمانی و مکانی یا غیر آن مطرح نیست. ولی پیغمبر اکرم(صلّی‌‌الله‌‌علیه‌‌وآله‌‌وسلّم) این آیه را در این خطبه كه مربوط به ماه مبارك رمضان است استخدام می‌‌کند. یعنی حالا که ماه رمضان وارد شده است، شما دعا کنید؛ چون خداوند وعده اجابت فرموده است. «وَ وَعَدَكُمُ الْإِجَابَةَ».

از این كه حضرت به یک مصداق بارز برای اجابت دعا، در ربط با زمان اشاره كرده و می‌‌فرمایند خداوند شرّ دشمنانتان از جنّ و انس را از شما برگرداند، بعد هم این آیه را استخدام می‌‌كنند كه «ادْعُونی‌‌ أَسْتَجِبْ لَكُم»، و بعد هم خبر می‌‌دهند كه خداوند وعده اجابت داده است، «وَ وَعَدَكُمُ الْإِجَابَةَ»، معلوم می‌‌شود که اجابت دعا در این ماه نسبت به ماه‌‌های دیگر قوی‌‌تر است. از استخدام و طرح این آیه در این خطبه فهمیده می‌‌شود که دعا در این ماه به هدف اجابت نزدیك‌‌تر است.

ماه صیام، ماه قرآن و ماه دعا

من آیاتی را در همین ارتباط می‌‌خوانم، بعد می‌‌خواهم نتیجه‌‌گیری کنم. در سوره بقره، در آیاتی که برای تشریع «روزه» وارد شده است، می‌‌فرماید: «یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَیْكُمُ الصِّیامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذینَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ».  خداوند خطاب به مؤمنین می‌‌فرماید روزه بر شما مانند اُمّت‌‌های گذشته واجب شده است، شاید كه با تقوی شوید. با یک آیه فاصله می‌‌فرماید: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَیِّناتٍ مِنَ الْهُدى‌‌ وَ الْفُرْقانِ».  یکی از خصوصیّات ماه رمضان را که ماه صیام است بیان می‌‌کند و آن عبارت است از اینکه در این ماه قرآن نازل شده است. بلافاصله در آیه بعد از آن می‌‌فرماید: «وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ‌‌».  اگر بندگان من از تو درباره من سؤال کردند، من نزدیکم و جواب‌‌گوی خواسته‌‌های آنها هستم و اگر آنها دعا كرده و درخواست کنند، من جواب می‌‌دهم.

از اوّلین جلسه‌‌ای که من بحث دعا را شروع کردم، چهار سال می‌‌گذرد؛ من در هر جلسه در ابتدای بحث، دو مطلب را می‌‌گویم؛ یكی اینكه ماه رمضان، ماهی است که خداوند با بنده‌‌هایش صحبت کرده است، لذا سفارش کرده كه بندگان در این ماه سخنان او را بازگو کنند. این همان «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ» است. ماه سخن گفتن است. ماهی است که پروردگار با بندگانش سخن گفته است. مطلب دوم اینکه ماه مبارک رمضان، ماهی است که بنده با ربّش صحبت و گفتگو می‌‌کند، كه به آن دعا می‌‌گوییم. این هم همان آیه دوم است كه «وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ». این دو آیه پشت سر هم است و اشاره به همین مطلب دارد.

خصوصیّت سخن گفتن با ربّ در این ماه

طلبه‌‌ها و آنهایی که اهل علم هستند، خوب گوش کنند. اوّل سخن ربّ است با عبدش؛ «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ» و دوم سخن گفتن عبد است با ربّش؛ «وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ». حالا غرض من این بود که خود این آیات همه در ذیل بحث ماه رمضان است و از همین تناسب معلوم می‌‌شود که این ماه، ماه سخن گفتن عبد با ربّ است. دعا كردن و با خدا حرف زدن در این ماه، خصوصیّت دارد. به چینش و توالی آیات نگاه كنید كه چقدر زیبا پشت سر هم آمده‌‌اند؛ «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ»، بلافاصله می‌‌فرماید: «وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادی عَنِّی فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ». آیه مربوط به همین ماه رمضان است كه در ذیل آیات مربوط به ماه رمضان آمده و می‌‌خواهد بگوید كه این زمان و این ماه بر روی استجابت دعا اثرگذار است. لذا می‌‌فرماید: «أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ ِ فَلْیَسْتَجیبُوا لِی‌‌ وَ لْیُؤْمِنُوا بِی».

ماهِ نزدیكترین حالات بندگان به ربّ

در اینجا مطالبی در ربط با دعا هست كه می‌‌توان آنها را مطرح کرد. مثلاً اینكه در آیه شریفه دارد كه خداوند در این ماه قریب و نزدیك است. یعنی این زمان در بین زمان‌‌ها أقرب زمان‌‌هایی است که عبد نسبت به رّب خود نزدیک می‌‌شود. «فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ»؛ چه‌‌بسا به این هم اِشعار داشته باشد که این ماه، ماهی است که بندگان در آن به خدایشان نزدیک‌‌تر می‌‌شوند. یعنی «قُرب إلی‌‌الله تعالای بندگان» بیشتر می‌‌شود. این مطلب هم در تعبیر آیه شریفه نهفته است. «فَإِنِّی قَریبٌ أُجیبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ».  بحث این است که این زمان، روی اجابت دعا اثر دارد.

«استغفار» دعای مؤكّد ماه مبارك رمضان

در باب دعا کردن در این ماه، ما دو دسته روایت داریم؛ یک دسته از روایات ـ‌‌مثل روایت قبل‌‌ـ به‌‌طور کلّی این معنا را مطرح می‌‌فرماید که در ماه مبارک رمضان، دعاهای انسان به اجابت نزدیك‌‌تر بوده و این زمان روی اجابت دعا اثر دارد؛ «وَ وَعَدَكُمُ الْإِجَابَةَ». در روایات متعدد این معنا آمده و من اینها را قبلاً گفته‌‌ام و دیگر تکرار نمی‌‌کنم. پس یک دسته از روایات است که فقط این معنا را مطرح می‌‌کند که در این ماه، دعا مستجاب می‌‌شود.
مهم دسته دوم است كه در آنها می‌‌بینیم بر روی یک دعای خاصّی تأکید شده است، آن هم به دو نحو؛ گاهی به شکل ذکر «خاص قبل از عام» و گاهی به شکل ذکر «خاص بعد از عام». حالا یک مقداری من بحث طلبگی کنم و این را برای شما توضیح ‌‌دهم تا معلوم ‌‌شود که این دعای خاص در این ماه مورد نظر بوده است.

من به عنوان نمونه به دو روایت اشاره می‌‌كنم؛ روایت اول از امیر‌‌المؤمنین (علیه‌‌السلام) است كه فرمودند: «عَلَیْكُمْ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ بِكَثْرَةِ الِاسْتِغْفَارِ وَ الدُّعَاءِ، فَأَمَّا الدُّعَاءُ فَیُدْفَعُ بِهِ عَنْكُمُ الْبَلَاءُ وَ أَمَّا الِاسْتِغْفَارُ فَیَمْحَى ذُنُوبَكُم‌‌».  بر شما باد به زیاد استغفار كردن و زیاد دعا كردن در ماه مبارك رمضان؛ چرا كه دعا از شما دفعِ بلا می‌‌کند و با استغفار هم گناهانتان پاک می‌‌شود. در اینجا علی (علیه‌‌السلام) اوّل می‌‌گوید در ماه رمضان، زیاد استغفار كنید؛ «عَلَیْكُمْ بِكَثْرَةِ الِاسْتِغْفَارِ»؛ بعد می‌‌گوید زیاد دعا كنید؛ «وَ الدُّعَاءِ». حال آنكه «استغفار» خودش یك دعا است.

آوردن «استغفار» در كنار «دعا» نشانه خصوصیّت آن است

من این مطالب را قبلاً بحث کرده‌‌ام که صلوات هم دعا است؛ استغفار هم دعا است. «أسْتَغْفِرُ اللهَ رَبِّی وَ أتُوبُ إلَیْه» خودش  یک دعا است. چون از خدا تقاضای مغفرت می‌‌كنیم. دعا چیست؟ دعا همین است كه از خدا تقاضا كنیم و او را صدا كنیم. بیش از این كه نیست! حضرت اوّل می‌‌فرماید بر شما باد در ماه رمضان به کثرت استغفار؛ یعنی این دعا را زیاد بخوانید! این دعا، یك «دعای خاص» است. بعد می‌‌فرماید زیاد دعا كنید! «وَ الدُّعَاءِ»؛ با اینکه استغفار هم خودش دعا است. از اینكه استغفار كه یك دعای «خاصّ» است، قبل از دعا كه یك مطلب «عامّ» است ذكر شده، معلوم می‌‌شود که در ماه رمضان، روی این دعای خاص، اثرِ خاصّی مترتّب است. این كه بحث استغفار را پیش می‌‌کشد، ما می‌‌گوییم «ذکر خاص، قبل از عام» فرموده است و این بر خلاف روش متعارفی است که ما طلبه‌‌ها در مدرسه می‌‌گوییم «ذکر خاص بعد از عام». معارفمان را ببینید كه چگونه است؛ من اینها را می‌‌گویم تا شما بفهمید كه در این لیالی قدر باید چه کار کنید. إن‌‌شاءالله.

در یک روایت دیگر از پیغمبر اکرم(صلّی‌‌الله‌‌علیه‌‌وآله‌‌وسلّم) آمده است كه حضرت فرمودند: «یَقُولُ اللهُ تَبارَکَ وَ تَعالَی فِی کُلِّ لَیْلَۀٍ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ ثَلاثَ مَرَّاتٍ»؛ خداوند در هر شب از ماه رمضان سه مرتبه می‌‌فرماید: «هَلْ مِنْ سَائِلٍ فَأعْطِیَهُ سُؤلَهُ»؛ آیا درخواست کننده‌‌ای هست که از من درخواست كند و درخواستش را بگیرد؟ بعد می‌‌گوید: «هَلْ مِنْ تَائِبٍ فَأتُوبَ عَلَیْهِ هَلْ مِنْ مُسْتَغْفِرٍ فَأغْفِرَ لَهُ».  آیا كسی هست كه توبه كند، تا من به او روی آورم؟ آیا كسی هست كه طلب مغفرت داشته باشد، تا من او را ببخشم؟ در اینجا اوّل درخواست كردن را مطرح كرد، بعد یك درخواست خاص كه عبارت است از استغفار و توبه. اینجا خاص بعد از عام ذکر شده است. اوّل به درخواست کننده، یعنی دعا کننده اشاره فرمود؛ مفاد دعا و درخواستش هر چه می‌‌خواهد باشد. بعد می‌‌آید سراغ مسأله توبه و استغفار و آنها را به عنوان یك دعای خاص مطرح می‌‌كند. این روایت، عکس آن صورت قبلی است كه خاص قبل از عام ذكر شده بود؛ امّا اینجا خاص بعد از عام آمده است.

سرّ تاكید بر «استغفار» در این ماه

حالا مسأله مهم و آنچه كه جنبه کاربردی دارد این است که با توجه به این روایات، ما می‌‌فهمیم كه روی این دعای خاص در ماه مبارک رمضان، خیلی سفارش شده است و آن مسأله درخواست عفو الهی نسبت به گناهان است. جهت آن را هم من قبلاً گفته‌‌ام و اینجا فقط یک اشاره می‌‌کنم كه این یک بحث عقلی است که «دفع ضرر» اُولی از «جلب منفعت» است. «دفع ضرر» یعنی کاری کنی که ضرری متوجه تو نشود، اُولی و مقدّم است بر اینكه «جلب منفعت» كنی، یعنی آنچه را كه به درد می خورد تحصیل کنی. اگر ضرری متوجه من شده است، ولی گرفتار به آن نشده‌‌ام این یك بحث دیگر است؛ «دفع» ضرر نیست؛ «رفع» آن است. یک‌‌وقت می‌‌گویی مراعات کنم كه مریض نشوم؛ تو اینجا «مرض» را از خودت دفع كرده‌‌ای. یک‌‌وقت مریض شده‌‌ای، می‌‌گویی بروم و بیماری‌‌ام را علاج کنم. دومی خیلی بالاتر است. این رفع ضرر است.

دعا موجب دفع بلا است، استغفار رفع آن

لذا علی (علیه‌‌السلام) در آن روایت می‌‌فرماید: «عَلَیْكُمْ بِکَثْرَۀِ الْإسْتِغْفَارِ وَ الدُّعَاءِ»؛ اول استغفار، بعد دعا! بعد هم كه می‌‌خواهد دلیلش را بفرماید، می‌‌فرماید: «فَیُدْفَعُ بِهِ عَنْكُمُ الْبَلَاءُ»؛ یعنی اگر شما دعا کردید، نفْسِ دعا جلوی بلا را می‌‌گیرد. ممکن است برای یک چیز خاصی دعا کنید؛ مثلاً ممکن است در مورد وسعت رزق یا سلامتی و یا هر چیز دیگر دعا کرده باشید؛ امّا با همین دعا اگر بنا بود بلایی متوجه شما شود، به واسطه این درخواست، خداوند جلوی آن بلا را می‌‌گیرد و آن را دفع می‌‌فرماید. این اثر برای دعا هست. اما برای استغفار اثر بالاتری را می‌‌گوید. می‌‌گوید استغفار گناهانت را محو می‌‌کند. اثر دعا «دفع» بود ولی اثر این دعای خاص «رفع» است. رفع مقدّم و اُولی است یا دفع؟ مسلّماً رفع اُولی است. اینکه روایات ما به دو لسان «ذکر خاص بعد از عام» و «ذکر خاص قبل از عام» وارد شده است، سرّش این است. چون این دعای خاص، نسبت به تمام دعاهای دیگر اولویّت دارد. این کاشف از این است که بالاترین و شدیدترین اثری را که این زمان ـ‌‌ماه مبارك رمضان‌‌ـ بر روی دعاها دارد، روی این دعای خاص است. یعنی در ماه مبارک رمضان اگر کسی طلب غفران کند، استغفار کند و توبه کند، اثرش برای اجابت قوی‌‌تر است؛ هم نسبت به همه دعاها و هم نسبت به همه زمان‌‌ها.

لذا ما باید قدر این اوقاتمان را در ماه مبارک رمضان بدانیم و بهترین بهره‌‌برداری را داشته باشیم. بالاترین بهره‌‌برداری همین توبه و استغفار است. مریضی که بیماری دارد چه باید بکند؟ اوّل باید خودش را علاج کند. البته این هیچ منافات ندارد با آن كه هم رفع موانع را از خدا بخواهیم و هم دفع آنها را بخواهیم. إن‌‌شاءالله در جلسه آینده عرض می‌‌کنم که در باب دعا چه مجموعه‌‌ای را باید با خدا مطرح کنیم.

منبع: پایگاه اطلاع رسانی آیةالله العظمی حاج آقا مجتبی تهرانی

نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
نظرات ()
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





موضوعات
پیوندها
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی
Google